Timor en de Tjerk Hiddes

Toon Kohlen was trots op zijn Kruis voor Belangrijke Krijgsverrichtingen met de gesp TIMOR 1942. Maar hij sprak er niet vaak over. Hij vond dat hij had gedaan wat hij moest doen.

De Tweede Wereldoorlog

Antonius Maria Kohlen (1918-1997) was 21 jaar oud toen Duitse troepen in mei 1940 Nederland binnenvielen. Vlak daarvoor was hij uitgevaren. Hij zou de hele oorlog buiten Europa doorbrengen, voor het grootste deel in Zuid-Oost Azië en Australië. Pas toen de oorlog was afgelopen, keerde hij in Nederland terug.

Timor

In februari 1942 hadden Japanse troepen het eiland Timor bezet. Het grootste deel van de geallieerde troepen gaf zich over, maar enkele honderden Australische en Nederlandse militairen wisten te ontkomen. Ook veel burgers sloten zich bij hen aan. Vanuit het oerwoud voerden zij met succes een guerrilla-oorlog. In november 1942 werd besloten om de militairen en burgers die met voedseltekorten kampten en die inmiddels vele gewonden telden, te evacueren.

Hr Ms Tjerk Hiddes

Tot drie maal toe probeerden Australische schepen zonder succes om de guerrillastrijders te evacueren. Begin december werd het korvet HMAS Armidale gezonden, maar het schip werd door Japanse torpedo’s tot zinken gebracht. Daarbij kwamen 98 van de 152 opvarenden om het leven.

Daarop besloot men de Tjerk Hiddes te sturen, een snelle en relatief zwaar bewapende torpedojager. Op 9 december 1942 vertrok de Tjerk Hiddes vanuit Port Darwin in het noorden van Australië. De evacuatie werd midden in de nacht uitgevoerd met behulp van roeiboten. Als iedereen plat op de bodem ging liggen, gedeeltelijk over elkaar, dan kon iedere roeiboot 25 personen vervoeren. Nog voordat de zon opkwam, was de Tjerk Hiddes met de evacuées al weer op weg naar Port Darwin.

Op 15 december vond een tweede evacuatie plaats, 3 dagen later gevolgd door een derde. In het totaal redden de Tjerk Hiddes en haar bemanning 1017 Nederlandse, Australische en Portugese militairen en burgers.

Een zeldzame onderscheiding

Bij Koninklijk Besluit van 29 oktober 1942, nr. 7 werd aan de geëvacueerden het Kruis voor Belangrijke Krijgsverrichtingen met de gesp TIMOR 1942 toegekend. De uitreiking vond op 3 februari 1943 in Melbourne plaats. Ruim 200 KNIL-militairen werden onderscheiden.

Pas vijfeneenhalf jaar later werd besloten om deze onderscheiding ook aan de bemanning van de Tjerk Hiddes uit te reiken. Deze tweede uitreiking vond op 7 september 1950 in Den Haag plaats.

Toon Kohlen was stoker 1ste klasse aan boord van de Tjerk Hiddes. Het feit dat de mensen van de Tjerk Hiddes een bijdrage hebben kunnen leveren aan het redden van mensenlevens, juist in een tijd waarin zovelen het leven lieten, vervulde hem met oprechte trots. Hij wilde dat zijn verhaal en dat van alle anderen niet verloren zou gaan. Zijn onderscheidingen zijn tot 3 juli 2026 te zien in de tentoonstelling Welkom Thuis in het Atrium van het Stadhuis van Den Haag.

GEORGE SANDERS

Met dank aan Erik Müller.

Wilt u meer lezen over de strijd op Timor en de evacuatie, kijk dan op de website verzet Timor 1942.