Het portret van een Hoornse zeeheld

Hij was niet zo bekend als zijn tijdgenoten, Witte de With, Tromp of De Ruyter. Maar Jan Cornelisz Meppel schopte het uiteindelijk tot luitenant-admiraal van de admiraliteit van het Noorderkwartier. De hoogste rang binnen die admiraliteit.

Carrière in dienst van de admiraliteit van het Noorderkwartier

Van de vijf admiraliteiten die er in de Republiek waren, was die van het Noorderkwartier een van de kleinere. Meppel diende er zijn hele leven lang en nam deel aan acties in Denemarken, het Middellandse Zeegebied en tegen Engeland. Hij vocht in de Vierdaagse Zeeslag en nam deel aan de beroemde tocht naar Chatham in 1667. Tijdens die expeditie voer de Nederlandse vloot de Theems op, waar de Engelse vloot in brand werd geschoten en het vlaggenschip de Royal Charles werd buitgemaakt.

Het portret van een zeeheld

In 1661 liet Meppel door de Hoornse meester Jan Albertsz Rotius zijn portret schilderen. Zelfbewust kijkt hij in de camera, zijn linkerhand losjes in de heup, zijn rechterhand leunend op zijn rotting. Voor de 17^de-eeuwer is er geen twijfel mogelijk: dit is het portret van een zeeheld. Dat blijkt uit het tafereel rechtsboven: de schepen die met elkaar in gevecht zijn. Maar het allerbelangrijkste onderdeel van het zeeheldenportret is de gouden keten die Meppel draagt. Die staat symbool voor leiderschap en dapperheid.

De keten van Jan Cornelisz. Meppel

De ketting die Meppel draagt, telt vier touren. Dat wil zeggen dat hij vier keer om het lichaam heen is geslagen. We kunnen zelfs het aantal schakels tellen en op die manier uitrekenen dat de ketting zo’n 800 gulden waard moet zijn geweest. De medaille die aan de ketting hangt, toont het portret van de Spaanse koning Filips IV. Als je goed kijkt, kun je zelfs het omschrift rond het portret van de koning een beetje lezen. Zulke details schilderde Rotius niet zo maar uit zijn hoofd. Meppel moet voor hem hebben geposeerd, met keten en al, zodat de schilder de ketting en de medaille van heel dichtbij kon bekijken.

Slaags met een Franse vloot

We weten nu wat vice-admiraal Meppel draagt en dat hij de keten kreeg van de Spaanse koning Filips IV. Gek genoeg is het veel lastiger om te zeggen waarom hij dit kostbare geschenk kreeg. De reden is dat veel archieven die hierop antwoord kunnen geven, verloren zijn gegaan. Gelukkig biedt een prent uit 1668 uitkomst. In het gedichtje onder het portret lezen we:

   Hy sloegh de france vloot ten dienst der Castilianen

   Waer na haer s’Konings beelt dees brave borst bescheen

Al jaren voerden Frankrijk en Spanje oorlog met elkaar. Een van de strijdtonelen was het Middellandse Zeegebied. Om de handel te beschermen stuurde de Republiek elk jaar schepen naar de Middellandse Zee. Hier moet Meppel rond 1654 slaags geraakt zijn met een Franse vloot. Als dank ontving hij een kostbare gouden keten.

Dankzij het door Rotius geschilderde portret weten van het bestaan van Meppel’s gouden keten. Het is het portret van een held. Een Hoornse zeeheld.