De Militaire Willems-Orde van Van Speijk
Dit verhaal valt onder de categorie:
Dapperheid
De Militaire Willems-Orde van Van Speijk
‘Dan liever de lucht in’. Die woorden zou Van Speijk hebben gesproken toen hij op de Schelde zijn kanonneerboot in de lucht liet vliegen. Zo wilde hij voorkomen dat zijn stuurloos geworden schip in handen viel van Belgische opstandelingen.
De Belgische Opstand
Op 25 augustus 1830 werd ter gelegenheid van de verjaardag van koning Willem I in Brussel de opera La Muette de Portici opgevoerd. Na afloop braken rellen uit. Als een olievlek breidden die zich over de zuidelijke provincies uit. In de straten van Brussel vochten Nederlandse troepen tegen Belgische opstandelingen. Anderhalve maand later riep een Voorlopig Bewind de onafhankelijkheid van België uit.
Antwerpen
De Citadel van Antwerpen bleef in handen van Nederlandse troepen. Op de Schelde controleerden patrouillerende Nederlandse schepen alle verkeer van en naar de stad. Een van die schepen was kanonneerboot nr. 2 onder bevel van de 29-jarige luitenant-ter-zee 2de klasse Jan Carel Josephus van Speijk. Op 5 februari 1831 zorgden een harde noordwestenwind en een defect anker dat de kanonneerboot naar de kant dreef. Toen Belgische opstandelingen het schip betraden, stak Van Speijk zijn sigaar in een vat met buskruit. Bij de ontploffing kwamen 26 van de 31 bemanningsleden én 7 Belgen om het leven.
Van Speijk-cultus
In Nederland werd Van Speijk als een held beschouwd. Een deel van zijn lichaam werd vier dagen later in de Schelde teruggevonden. Zijn stoffelijk overschot werd bijgezet in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Uit resten van het metaal en het hout van de kanonneerboot werden allerlei relikwieën vervaardigd, meestal voorzien van echtheidsverklaringen.
Historisch bewijs
Van Speijk was ridder 4de klasse in de Militaire Willems-Orde. Zijn ordeteken werd teruggevonden in de Schelde op de restanten van zijn jas. Tegenwoordig bevindt het zwart geblakerde kruis zich in de verzameling van het Marinemuseum te Den Helder. In 2022 liet het programma Historisch Bewijs onderzoek doen naar het versiersel. Onder andere door het Nederlands Forensisch Instituut in Den Haag een explosie in een kleine ruimte na te laten bootsen. Ook konden op de ring waarmee de kroon aan het lint was bevestigd twee merken worden geïdentificeerd. Zij tonen aan dat het ordeteken in de jaren ’20 van de 19de eeuw in Frankrijk is gemaakt. Inderdaad liet de leverancier van de Kanselarij in die jaren ordetekenen in Frankrijk maken.
Het verwrongen ordekruis herinnert ons aan de opmerkelijk daad van kapitein Van Speijk die in 1831 liever zijn schip opblies dan in handen van de vijand te vallen.
Met dank aan het Marinemuseum, Den Helder.
Dit verhaal is gekoppeld aan deze onderscheiding:
