Van wetenschapper tot guerrillastrijder

Hij was gekomen om te onderzoeken, niet om te vechten. Zonder militaire ervaring belandde G.W. Locher in een oorlog die hem maandenlang door jungle en bergen zou drijven. Dat hij het overleefde, noemde hij later geen heldendaad, maar puur geluk. Zijn verhaal begint op het moment dat wetenschap plaats moest maken voor overleven.

Een vergeten front aan de rand van de oorlog

Toen Japan begin 1942 Zuidoost-Azië overspoelde, werd ook het afgelegen eiland Timor meegesleurd in het geweld. Wat volgde was geen klassieke veldslag, maar een geïsoleerde strijd, ver van het Europese front en grotendeels buiten beeld van de wereld.

Na de Japanse landing bij Koepang viel de georganiseerde verdediging snel uiteen. Kleine groepen militairen trokken het binnenland in, waar bergen, jungle en een vijandige bezetter het strijdtoneel bepaalden. Zonder bevoorrading en zonder uitzicht op versterking ontstond een harde guerrillaoorlog, waarin overleven dagelijks onzeker was.

Maandenlang standhouden in een vijandig landschap

Op 22 maart 1940 arriveerde Locher op Timor voor wetenschappelijk onderzoek. Bijna twee jaar lang wijdde hij zich daar aan zijn werk, ver verwijderd van het idee dat hij ooit in een gewapend conflict terecht zou komen. Die ogenschijnlijke rust kwam abrupt ten einde na Pearl Harbor, toen hij op 8 december 1941 in militaire dienst werd geroepen.

In de nacht van 19 op 20 februari 1942 voerden Japanse troepen een landing uit bij Koepang. Locher en zijn kameraden wisten ternauwernood aan omsingeling te ontkomen en trokken het binnenland in. Daar hielden zij zich maandenlang schuil, afgesneden van bevoorrading en zonder zekerheid over hun lot. Op een zeker moment splitste de groep zich. De ene groep vond de dood; de andere, waaronder Locher, wist uiteindelijk de kust te bereiken. In de nacht van 10 op 11 december 1942 volgde de ontsnapping: evacuatie per Nederlandse torpedobootjager naar Australië. Dat hij dit alles overleefde, schreef Locher later toe aan toeval.

Erkenning voor een uitzonderlijke en vergeten strijd

De guerrillaoorlog op Timor geldt als een van de meest uitzonderlijke episodes uit de Nederlandse militaire geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Kleine, geïsoleerde eenheden boden maandenlang weerstand tegen een numeriek en materieel sterkere Japanse bezetter, onder omstandigheden waarin standhouden op zichzelf al uitzonderlijk was.

Voor zijn inzet ontving G.W. Locher het Kruis voor Krijgsverrichtingen met de gesp TIMOR 1942. Deze onderscheiding werd toegekend aan militairen die onder vijandelijk vuur of in bijzonder gevaarlijke omstandigheden hun plicht vervulden. In Lochers geval lag die erkenning niet in zichtbare heldendaden, maar in het zwijgzame doorstaan van een strijd die voor velen fataal afliep.