Gesneuveld in een Germaanse hinderlaag

Op zijn grafmonument kijkt Marcus Caelius ons indringend aan. De Romeinse centurio staat afgebeeld in volledige uitrusting en met de onderscheidingen die hij tijdens zijn loopbaan verdiende. De inscriptie op de grafsteen vertelt ons over de oorlog waarin hij sneuvelde.

Een mislukte verovering
Tijdens de regering van keizer Augustus (27 v. Chr.-14 n. Chr.) voerden de Romeinen jarenlang oorlog in Germania, het tegenwoordige Duitsland. In 6 n. Chr. werd de provincia Germania als onderworpen beschouwd en werd een eerste gouverneur aangesteld. Dat bleek een misrekening.

De onrust bleef voortduren. In september van het jaar 9 n. Chr. liepen de Romeinen in een hinderlaag. In de slag in het Teutoburgerwoud verloor Rome drie legioenen. Deze nederlaag, die bekend staat als de Varus-slag, werd een van de grootste nederlagen uit de geschiedenis van het Romeinse rijk.

Onthullingen van een grafsteen
In 1620 werd in de buurt van het Duitse Xanten de grafsteen van Marcus Caelius gevonden. Op die plek lag in de Romeinse tijd een legerkamp. Op de grafsteen staat dat Marcus Caelius centurio was bij het XVIIe legioen, afkomstig uit Bologna, en 53½ jaar oud toen hij sneuvelde in de bello Variano, de oorlog van Varus.

Marcus Caelius moet een indrukwekkende loopbaan hebben gehad. Hij ontving verschillende militaire onderscheidingen. Hij droeg armbanden van goud of zilver om zijn polsen, koperen ringen op zijn schouders en de zilveren plaquettes op zijn borst die phalerae worden genoemd. Het zijn getuigen van zijn moed op het slagveld.

De hoogste eer; de corona civica
De meest bijzondere onderscheiding die Caelius draagt is de corona civica; de krans van eikenbladeren. Deze eer werd toegekend aan wie het leven van medesoldaten had gered. Op zijn grafsteen draagt hij deze krans zichtbaar op het hoofd. Een zeldzaam en veelzeggend detail dat laat zien hoe hoog Caelius binnen het leger stond aangeschreven.

Een schat aan kennis
De grafsteen van Caelius geeft ons harde feiten over een officier die in de Varus-slag sneuvelde. We weten daardoor wie hij was, in welk legioen hij diende en welke onderscheidingen hij ontving. Het koppelt een individueel leven aan een van de grootste nederlagen van Rome. En vormt daarmee een zeldzaam en betrouwbaar stuk bewijs dat helpt de gebeurtenissen rond de Varus-slag te reconstrueren.

Tegenwoordig wordt aangenomen dat de Varus-slag plaats vond bij Kalkriese, een dorpje in de buurt van Osnabrück. Sinds 1987 worden daar spectaculaire archeologische ontdekkingen gedaan. In 2009 is er een museum geopend.

Zie ook: Varusschlacht im Osnabrücker Land

De uitzonderlijke militaire onderscheidingen op de grafsteen van Marcus Caelius tonen hoe Rome moed en toewijding erkende. Zijn grafsteen bewaart niet alleen zijn naam en wat hij vertegenwoordigde: plichtsbesef en leiderschap, maar koppelt bovendien het persoonlijke verhaal van een Romeinse centurio aan een van de grootste catastrofes uit de Romeinse geschiedenis.

Het verhaal van Marcus Caelius herinnert ons eraan dat individuele daden en historische gebeurtenissen alleen blijven voortbestaan als we ze blijven documenteren en doorgeven.